Kliknij, aby doda stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas
PΜCK      

砰dzi w P這cku posiadali co najmniej dwa cmentarze. Nie wiadomo gdzie chowali swoich zmar造ch w pierwszym okresie osadnictwa, kt鏎e datowane jest od XIII w. Najstarszy znany cmentarz 篡dowski powsta oko這 1570 r. poza murami miejskimi, przy obecnej ul. 3 Maja. Grunt zosta zakupiony przez kaha 26 listopada 1568 r. od spadkobierc闚 rajcy Stanis豉wa Wiechy, w oparciu o zgod kr鏊a Zygmunta Augusta. Zak豉danie cmentarza spotyka這 si najwyra幡iej z oporem w豉dz miasta, o czym 鈍iadcz dokumenty kr鏊ewskie. W 1570 r. kr鏊 Zygmunt August poleci magistratowi wpisanie do ksi庵 miejskich zakupu dzia趾i, stwierdzaj帷: "Dali鄉y i dopu軼ili przywilejem naszym, aby by這 wolno 砰dom miasta naszego Ploczka cmyntarz na przedmie軼iu ploczkim na tym miejscu, gdzie oni plac okupili, mie i zbudowa ku potrzebie w豉snej ich o kt鏎y plac prosili nas, aby鄉y do Wierno軼i Waszych dali mandat nasz, aby im ksi璕i miejskie ploczkie wed逝g kontraktu ich by zapisan. (...) A tak rozkazujemy W. Waszym, koniecznie to chc彫c mie, aby wnet ujrzawszy te listy nasze przerzeczonym 砰dom ploczkim cmyntarz na w豉snym placu ich okupionym wed逝g prawa ich dopu軼ieli mie i innym rzeczom wy瞠j opisanym 瘸dnym obyczajem nie przeszkadzali, pod 豉sk nasz kr鏊ewsk i urz璠u swego, aby W. Wasze Inaczej nie czyni造". W 1576 r. w sprawie interweniowa Stefan Batory, wzywaj帷 magistrat o nie utrudnianie kaha這wi tworzenia cmentarza.

Cmentarz przyjmowa poch闚ki do oko這 1850 r. Podczas drugiej wojny 鈍iatowej Niemcy doprowadzili do dewastacji cmentarza. Cz窷 nagrobk闚 wykorzystano do prac budowlanych na terenie miasta, m.in. do utwardzania dr鏬 i budowy schod闚.

Dalszych zniszcze dokonano po wojnie. Przy zachowanym domu przedpogrzebowym funkcjonowa zak豉d kamieniarski. W latach PRL w豉dze miasta przeznaczy造 teren pod zabudow - wzniesiono na nim internat Liceum Og鏊nokszta販帷ego im. W豉dys豉wa Jagie陶y, cz窷 przekszta販ono na park. Niemal wszystkie naziemne 郵ady cmentarza uleg造 zatarciu. Zachowa si fragment muru, na kt鏎ym w 2018 r. uczniowie Zespo逝 Szk馧 Us逝g i Przedsi瑿iorczo軼i w ramach projektu Szko豉 Dialogu wykonali mural z napisem w j瞛ykach polskim i hebrajskim: "W judaizmie cmentarz jest wieczny. Tu w latach 1570-1850 by cmentarz 篡dowski. W 1939 roku zosta zr闚nany z ziemi przez nazist闚. Tu spoczywaj nasi dawni s御iedzi i przodkowie: 砰dzi - Polacy - p這cczanie. Pomy郵 o nich mi這".

Drugi cmentarz 篡dowski w P這cku zosta za這穎ny w 1845 r., na p馧nocno-wschodnich obrze瘸ch miasta, przy obecnej ul. Mickiewicza. Przed 1939 r. zajmowa powierzchni oko這 3,7 ha.

Podczas drugiej wojny 鈍iatowej oraz w latach p騧niejszych cmentarz uleg daleko posuni皻ej dewastacji, do kt鏎ej przyczyni造 si niemieckie w豉dze okupacyjne oraz niekt鏎zy mieszka鎍y miasta i okolicznych miejscowo軼i.

21 pa寮ziernika 1946 r. na cmentarzu odby si pogrzeb 25 os鏏, rozstrzelanych przez Niemc闚 1 marca 1940 r. w Imielnicy. Ich szcz徠ki ekshumowano ze zbiorowego grobu w miejscu egzekucji. 23 pa寮ziernika 1949 r. na ich nowym grobie ods這ni皻o pomnik zaprojektowany przez Beniamina Perelmutera. Pomnik bry陰 przypomina "wyobra瞠nie" drugiej 安i徠yni Jerozolimskiej, by wykonany z marmuru, na frontonie znajdowa si napis "Po nich ja p豉cz", na 軼ianach umieszczono tablice z nazwiskami ofiar i modlitw Jizkor oraz rze嬌 urny.

Do lat 60. cmentarz s逝篡 jako miejsce poch闚ku 砰d闚 mieszkaj帷ych w P這cku. Spocz瘭i na nim m.in.:

  • Henia Lichtensztein, by豉 wi篥niarka KL Auschwitz-Birkenau, zm. 16 marca 1946,
  • Zysla Herlang, zm. 28 pa寮ziernika 1946,
  • Balbina Kenigsberg, zm. 30 kwietnia 1947,
  • Helena Lebnetal, zm. 1 lutego 1951,
  • Mieczys豉w Milsztajn, zm. 16 lipca 1952,
  • Henryk Chewel, zm. 10 stycznia 1953,
  • Hersz Szerman, zm. 18 lipca 1953,
  • Szyja Buch, zm. 16 lipca 1952,
  • Feliks Papierczyk, zm. 12 grudnia 1954,
  • Alfred Blaj, przewodnicz帷y Komitetu 砰dowskiego w P這cku, pracownik PPS i Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich, zm. 16 grudnia 1958,
  • Aleksander Markowicz, zm. 3 stycznia 1959,
  • Maria Markowicz, zm. 10 marca 1961,
  • Karol Ko貨man, zm. 15 marca 1961,
  • Hersz Szerman, zm. 18 lipca 1962,
  • Izydor Waserman, zm. 9 pa寮ziernika 1965,
  • Leon Kursztejn, zm. 07.03.1968,

W okresie powojennym cmentarz znajdowa si pod opiek Towarzystwa Spo貫czno-Kulturalnego 砰d闚 w Polsce. W 1955 r., w zwi您ku ze skarg Alfreda Borensztejna, Wydzia ds. Wyzna przy PWRN w Warszawie stwierdzi, 瞠 TSK w P這cku zezwoli這 Stanis豉wowi Ch. na wypas zwierz徠 na cmentarzu w zamian za opiek nad nagrobkami. Urz璠nicy zabronili wypasania byd豉 na cmentarzu.

W 1964 r. urz璠nicy miejscy poruszali kwesti rekonstrukcji pomnika na grobie ofiar Zag豉dy ze wzgl璠u na jego z造 stan techniczny oraz plany zamkni璚ia cmentarza i w陰czenia jego powierzchni do teren闚 zielonych. Pomnik wyburzono w 1967 r. Historyk Jan Przedpe連ki tak opisa rozbi鏎k: "Dozorc cmentarza by Stanis豉w Chmurzy雟ki (.). Kt鏎ej nocy przyjecha豉 do niego grupa os鏏. Twierdzili, 瞠 pomnik jest tak zniszczony, 瞠 trzeba go rozebra. Pokazali dokumenty, nie mia nic do powiedzenia. Wjechali na cmentarz d德igiem i zniszczyli monument. Nie by w idealnym stanie, postarza si, wandale do這篡li swoje. Ale przecie mo積a go by這 odbudowa, a nie niszczy, na dodatek pod os這n nocy".

W kolejnych latach wzniesiono drugi pomnik, kt鏎ego projektantem by Lucjan Kot.

W latach 1981-1982 Zwi您ek Religijny Wyznania Moj瞠szowego prowadzi rozmowy z w豉dzami miasta i Urz璠em do spraw Wyznania w sprawie uporz康kowania cmentarza (m.in. wyko鎍zenia pomnika, konserwacji nagrobk闚) i przekazania jego cz窷ci w administracj miastu.

Obecnie wi瘯sza cz窷 terenu cmentarza stanowi teren zielony, s逝膨cy mieszka鎍om jako miejsce spacer闚. W po逝dniowo-zachodniej cz窷ci znajduje si wydzielona dzia趾a o przybli穎nych wymiarach 40 x 70 m, cz窷ciowo wybetonowana z kwater grzebaln z lat 1945-1968. Na osi bramy stoi pomnik na grobie ofiar Zag豉dy. Od p馧nocy kwater zamyka mur, do kt鏎ego przytwierdzono destrukty odnalezionych nagrobk闚.

Cz窷 nagrobk闚 jest przechowywana w magazynie Urz璠u Miasta oraz w Seminarium Duchownym w P這cku.

Tekst: K. Bielawski
毒鏚這:

AAN, Urz康 ds. Wyzna, sygn. 24/552, Sprawa dewastacji cmentarza w P這cku.
AAN, Urz康 ds. Wyzna, sygn. 132/306, Obiekty judaizmu woj. p這ckiego.
Bielawski R., Po nich ja p豉cz, "S這wo 砰dowskie" 2005, nr 5-6 (343-344).
Kowalski R., P這ccy wyp璠zeni. Marzec '68, P這ck 2018.
Kowalski R., Raz jeszcze. 砰dzi - P這ck - Polska, P這ck 2016.Nowak G., O 篡dowskich stelach nagrobnych w P這cku, "Nasze Korzenie" 2009, nr 6.
Nowak-D帳rowska G., 奸adami p這ckich 砰d闚: przewodnik, P這ck 2019.
Zbi鏎 dokument闚 i list闚 miasta P這cka, t. II, red. S. M. Szacherska, P這ck 1987.
真豉wnik M., 砰dzi p這ccy w XVI i XVII wieku, "Notatki P這ckie" 2002, nr 2 (191).
Kliknij tu, by obejrze film video, nakr璚ony na terenie cmentarza w P這cku

P這ck - 圭iana P豉czu Plock - fragment macewy Plock - fragment macewy
zdj璚ia: Ryszard Bielawski
P這ck - cmentarz 篡dowski fragment nagrobka zniszczona macewa gr鏏 na cmentarzu 篡dowskim w P這cku
zdj璚ia: Robert Lipowski
pomnik upami皻niaj帷y zamordowanych 砰d闚 p這ckich - foto: Robert Lipowski pomnik upami皻niaj帷y zamordowanych 砰d闚 p這ckich - foto: Robert Lipowski pomnik upami皻niaj帷y zamordowanych 砰d闚 p這ckich - foto: Robert Lipowski pomnik upami皻niaj帷y zamordowanych 砰d闚 p這ckich - foto: Robert Lipowski
zdj璚ia: Robert Lipowski
Kuczki w P這cku w obiektywie Zbigniewa Nowaka
Jednym z 篡dowskim 鈍i徠 jest Sukot, zwany te 安i皻em Sza豉s闚 lub Kuczkami, upami皻niaj帷y czterdziestoletni tu豉czk 砰d闚 na pustyni. Zgodnie z poleceniem z Ksi璕i Kap豉雟kiej, brzmi帷ym: "B璠ziecie mieszka w sza豉sach przez siedem dni, aby wiedzia造 wasze przysz貫 pokolenia, 瞠 w sza豉sach kaza貫m mieszka synom izraelskim, gdy wyprowadzi貫m ich z ziemi egipskiej", w tym czasie m篹czy幡i modl si i jedz posi趾i poza domem, w sza豉sach ustawionych pod go造m niebem. Z czasem popularne sta這 si budowanie odpowiednika sza豉su - w Polsce zwanego kuczk - na balkonie domu. Do dzi w Polsce zachowa造 si nieliczne drewniane kuczki, kilka z nich mo積a odnale潭 w P這cku.
kuczka w P這cku kuczka w P這cku kuczka w P這cku P這ck - kuczka
Poszukujemy wszelkich informacji o 砰dach z Plocka i ich cmentarzach.
Czekamy te na relacje os鏏, kt鏎e pami皻aj te cmentarze z okresu przed II wojn 鈍iatow.
Teksty i zdj璚ia s chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materia堯w mo磧iwe wy陰cznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas