Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
PIŁA  

Artykuł w trakcie aktualizacji

Cmentarz żydowski w Pile założono prawdopodobnie w 1627 r., w pobliżu ówczesnej dzielnicy żydowskiej. Po powiększeniu w 1854 r. jego powierzchnia wynosiła 0,8 ha. Według przedwojennych książek adresowych jego adres to Karlstraße 13 (obecnie pl. Domańskiego). Nekropolia miała kształt płaskiego i równego prostokąta. W 1896 r. na cmentarzu wybudowano kaplicę pogrzebową, powiększoną w 1924 r. W okresie międzywojennym istniała jeszcze spora liczba nagrobków z okresu staropolskiego, z których w latach dwudziestych XX wieku ustawiono piramidę. W drugiej połowie lat dwudziestych wzniesiono także pomnik Żydów poległych w I wojnie światowej. Projekt wykonał prof. Liebermann z Berlina, natomiast sam pomnik składający się z trzech obelisków wykonano w pilskim zakładzie kamieniarskim Wilhelma Peglowa. Na pomniku znajdował się napis "Für die Mütter der Zehntausend" ("Matkom dziesięciu tysięcy") oraz nazwiska poległych Żydów z Piły.

Cmentarz żydowski w w Pile - archiwalne zdjęcie pomnika Żydów poległych w I wojnie światowej
Cmentarz żydowski w w Pile - archiwalne zdjęcie pomnika Żydów poległych w I wojnie światowej

Cmentarz został zniszczony przez hitlerowców w latach 1939-40, a na jego miejscu urządzono park. Część nagrobków przeniesiono na inny cmentarz - prawdopodobnie do Ujścia. Obecnie na terenie nekropolii znajduje się przedszkole i sala gimnastyczna Szkoły Policji. Nie ma żadnych śladów po nagrobkach. Zachował się jedynie fragment ceglanego muru cmentarnego (w podwórzu kamienicy przy ul. Konopnickiej 5) i aleja wiązów.

Cmentarz jeniecki w Pile-Leszkowie powstał w 1915 r. Chowano na nim jeńców z armii państw Ententy zmarłych w pilskim obozie jenieckim, istniejącym tu w latach I wojny światowej. Jedna z jego części przeznaczona była dla żołnierzy rosyjskich wyznania mojżeszowego. W 1915 r. ze składek jeńców na terenie kwatery wzniesiono pomnik upamiętniający pochowanych tu Żydów, mający kształt masywnej, prostokątnej kolumny zwieńczonej gwiazdą Dawida. Większość nagrobków miała formę identycznych steli, także zwieńczonych pozłacaną gwiazdą Dawida.

Piła - pomnik na cmentarzu w Leszkowie Piła - kwatera żydowska na cmentarzu w Leszkowie
Archiwalne zdjęcia cmentarza w Leszkowie - pomnik żydowskich żołnierzy i brama wejściowa

Kwatera żydowska i pomnik zostały zdewastowane w latach trzydziestych, a nagrobki użyto m.in. do wzmocnienia brzegów Gwdy. Do dziś zachowały się tylko trzy macewy, w tym dwie odnowione w latach dziewięćdziesiątych, niestety często niszczone przez wandali. Dobrze widoczne jest też miejsce, w którym stał pomnik.

tekst: Krzysztof Świniarski
zdjęcia współczesne: Sylwia Podkowska
Dział o cmentarzu żydowskim w Pile powstał dzięki pomocy Redakcji witryny www.dawna.pila.pl

cmentarz wojenny w Pile z kwaterą żydowską macewa na cmentarzu w Pile grób żydowskiego żołnierza macewa na cmentarzu wojennym w Pile
Poszukujemy wszelkich informacji o tym cmentarzu: jego historii, wyglądzie przed wojną i po jej zakończeniu, procesie dewastacji, nagrobkach znajdujących się poza cmentarzem.
Korespondentom gwarantujemy dyskrecję.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas