Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
MALBORK

Żydzi w Malborku pojawili się w XIV i XV w., jednak ze względu na obowiązujący tu przywilej "de non tolerandis ludaeis" nie było to stałe osadnictwo. Po raz pierwszy Żydzi osiedlili się w Malborku w 1813 roku. Wiemy, że w mieście żyło wtedy sześć żydowskich rodzin.

W 1814 roku ukonstytuowała się gmina wyznaniowa, a w 1826 roku przy ulicy Szkolnej powstała pierwsza synagoga, adaptowana ze starego spichlerza. Do odprawiania rytualnych kąpieli malborscy Żydzi posiadali nad Młynówką specjalną łaźnię rytualną (mykwę). W 1898 roku kosztem 40 tys. marek otworzono w Malborku kolejną synagogę, która jako jedyna na Pomorzu przetrwała Reichskristallnacht, jednak po ujawnieniu tego faktu następnej nocy została spalona.

W 1880 roku, w szczytowym okresie swego istnienia, gmina żydowska liczyła 306 członków, co stanowiło około 4% populacji miasta. Później liczebność społeczności żydowskiej zmniejszała się - do 170 osób w 1932 roku. Po objęciu władzy przez Hitlera w 1933 roku w mieście pozostało już tylko 33 Żydów.

W 1819 r. malborski kahał otrzymał od miasta grunt w celu założenia cmentarza. Był to plac znajdujący się na terenie zwanym Hoppenbruch w pobliżu osady Wielbark, stanowiącej obecnie dzielnicę Malborka. Obszar cmentarza był w latach 1871, 1883, 1893 i 1927 sukcesywnie powiększany. Na cmentarzu znajdowały się zarówno kamienne, jak i drewniane macewy, w zależności od statusu społecznego zmarłego. Bractwo pogrzebowe "Chewra Kadisza" w Malborku powstało w 1852 r.

Do dziś w Malborku nie zachowały się żadne ślady po lokalnej społeczności żydowskiej. Nie istnieją synagogi - na miejscu nowej jest obecnie Aleja Rodła, a dokładna lokalizacja drugiej synagogi nie jest znana, stała ona na terenie obecnego osiedla mieszkaniowego na Starym Mieście. Nie przetrwała także mykwa. Budynki na Starówce, w których Żydzi malborscy prowadzili sklepy, zostały podczas oblężenia miasta w 1945 roku zrównane z ziemią przez Rosjan.

teren cmentarza żydowskiego w Malborku
teren cmentarza żydowskiego w Malborku (foto: Jacek Kmieć)

Cmentarz żydowski zlokalizowany jest przy obecnej ulicy 500-lecia 71 - jest to pusty plac przy cmentarzu żołnierzy radzieckich, który notabene zajął także część nekropolii wyznania mojżeszowego. Jeden z długoletnich mieszkańców Malborka na forum www.marienburg.pl tak opisuje dewastację miejscowego beit-kwarot: "Kirkut został zniszczony przez Niemców. Po wojnie na tej działce było kartoflisko i stał mały domek. Z niemiecką dokładnością teren był oczyszczony z wszelkich cmentarnych atrybutów. Z pewnością wykorzystano je jako budulec i może gdzieś są tego ślady, jak na przykład w Elblągu, gdzie obok dawnego kirkutu w pobliskim budynku kawałek macewy jest schodkiem".

Przytoczmy też fragment wpisu o cmentarzu żydowskim w Malborku, jaki jeden z internautów pozostawił na forum www.gazeta.pl: "Mój tata jest rodowitym malborczaninem i mieszkał blisko tego kirkutu - on nie został zdewastowany całkowicie przez Niemców... Po wojnie tam jeszcze sporo było, tyle że miejscowi to rozszabrowali jako materiały budowlane, a czego nie dało się zabrać, to zniszczyli"

Poniżej prezentujemy zdjęcia jedynej zachowanej macewy z cmentarza żydowskiego w Malborku, odnalezionej i zabezpieczonej przez p. Tomasza Agejczyka.

macewa z Malborka nagrobek z cmentarza żydowskiego w Malborku

tekst: Jacek Kmieć
zdjęcia: Tomasz Agejczyk, Jacek Kmieć
Strona o Malborku powstała we współpracy z forum internetowym www.marienburg.pl

Poszukujemy wszelkich informacji o Żydach z Malborka i ich nekropolii.
Mile widziane będą też relacje osób, które pamiętają tą nekropolię
z okresu przed II wojną światową.
Teksty i zdjęcia są chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materiałów możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas