Kliknij, aby doda stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas
ΜWICZ  
Dzia o cmentarzu w υwiczu
powsta dzi瘯i wsparciu udzielonemu przez
San Francisco Bay Area Jewish Genealogical Society

Cmentarz 篡dowski w υwiczu znajduje si w zachodniej cz窷ci miasta, oko這 2 km od centrum, przy ul. 璚zyckiej. Cmentarz zajmuje dzia趾 geodezyjn nr 5648 o nieregularnym kszta販ie i powierzchni oko這 1,86 ha.

砰dzi z υwicza pocz徠kowo chowali zmar造ch na cmentarzach w Sobocie i Sochaczewie. W 1797 r. czterej 砰dzi uzyskali prawo osiedlenia si w mie軼ie, zobowi您uj帷 si jednocze郾ie do ponoszenia pewnych op豉t, w tym trzech talar闚 za za這瞠nie cmentarza, kt鏎y jednak powsta dopiero ponad 30 lat p騧niej. W latach 20. XIX w. 砰dzi 這wiccy podj瘭i pr鏏 za這瞠nia w豉snego dozoru b騜niczego, co spotka這 si z oporem dozoru sochaczewskiego oraz w豉dz administracyjnych. W 1824 r. urz璠nicy Komisji Wojew鏚ztwa Mazowieckiego nakazywali "i瘺y starozakonni M. υwicza nie na cmentarzu M. Soboty, lecz M. Sochaczewa, jako w豉snej parafii, grzebali si". Jednym z powod闚 sporu by造 dochody z tytu逝 pok豉dnego. Sprawa ci庵n窸a si kilka lat. Dopiero 22 marca 1829 r. w豉dze w oparciu o zarz康zenie wielkiego ksi璚ia Konstantego Romanowa wyda造 "Konsens dla Wyznania Moyzeszowego w υwiczu Zamieszka貫go do za這瞠nia Kierchala na grontach do D鏏r υwickich nale膨cych, [...] oko這 wsi Zag鏎ze, przy trakcie od υwicza do Bielaw prowadz帷ego", polecaj帷 jednocze郾ie, aby miejsce poch闚ku, "jako w blisko軼i Miasta po這穎ne, by這 przyzwoicie oparkanione". Dzia趾 na cmentarz o powierzchni 1 morgi polskiej ( 0,5598 ha ) przekaza jako darowizn Konstanty Romanow.

W kolejnych dekadach teren cmentarza by powi瘯szany. W 1937 r. przy wej軼iu z fundacji rodziny Wekstein闚 wzniesiono dom przedpogrzebowy.

υwicz - Rodzina Wo趾owicz闚 przy nagrobku Joela Wo趾owicza, 1930 r.
Rodzina Wo趾owicz闚 przy nagrobku Joela Wo趾owicza, 1930 r. (zdj璚ie ze zbior闚 Yoela Drori)

Podczas drugiej wojny 鈍iatowej na cmentarzu Niemcy dokonywali egzekucji 砰d闚 i Polak闚. Ofiary grzebano w miejscu ka幡i. Cz窷 macew na polecenie w豉dz okupacyjnych u篡to do utwardzania dr鏬 oraz brzeg闚 Bzury.

W 1946 r. Zarz康 Miejski υwicza wykorzysta cz窷 macew do budowy Pomnika Wdzi璚zno軼i Armii Czerwonej, stoj帷ego na Rynku Tadeusza Ko軼iuszki.

W 1948 r. Centralny Komitet 砰d闚 w Polsce, powo逝j帷 si na Ok鏊nik nr 44 Ministerstwa Administracji Publicznej, wezwa w豉dze υwicza do przewiezienia na cmentarz macew znajduj帷ych si w r騜nych cz窷ciach miasta. Burmistrz S. Pietrzak pocz徠kowo odm闚i zwrotu nagrobk闚, jednak ostatecznie, w wyniku dalszej korespondencji, na polecenie Zarz康u Miejskiego υwicza latem 1949 r. macewy przetransportowano na cmentarz.

Pierwsz moj czynno軼i w υwiczu, po wyp璠zeniu Hitlera, by這 odbudowanie cmentarza 篡dowskiego, zniszczonego doszcz皻nie przez te "krwio瞠rcze zwierz皻a". P造ty pomnikowe wywiezione lub po豉mane. Z p豉skich kamieni wy這穎no kilometr rowu - dna i boki. Z powrotem kaza貫m przewie潭 je i wkopa na cmentarzu, na wolnych placach w ziemi, gdy tam, gdzie by造 pierwotnie, zosta造 tylko fundamenty oraz w og鏊e nie wiadomo gdzie by造. Uda這 mi si wkopa par瘰et sztuk, a 36 scementowa, tak jak kiedy sta造. Pomniki moich dziadk闚 zosta造 nienaruszone. Nawet kraty 瞠liwne zostawiono, pomimo 瞠 z ca貫go cmentarza wywieziono 瞠lazne cz窷ci.
毒鏚這: A涅H, Zbi鏎 pami皻nik闚 砰d闚 Ocala造ch z Zag豉dy, sygn. 302/204, Anatol Weksztajn, k. 203.

Po zako鎍zeniu dzia豉 wojennych na cmentarz przenoszono zw這ki 砰d闚 zamordowanych i pochowanych w okolicznych miejscowo軼iach. 26 stycznia 1949 r. na cmentarzu z這穎no 45 cia ofiar Zag豉dy. Kolejne pogrzeby mia造 miejsce w lutym 1949 r., kiedy przywieziono co najmniej kilkana軼ie innych zw這k, m.in. Moszka Wolmana z ㄊszkowic i 4 niezidentyfikowanych os鏏, ekshumowanych z grobu we wsi Selig闚; kobiety o nazwisku Brajtszajn, szewca o nazwisku Ko速un (oboje z G這wna) i sze軼iu niezidentyfikowanych os鏏, ekshumowanych z grobu na peryferiach G這wna.

Ostatnimi pochowanymi na cmentarzu byli Helena Wekstein-Krajewska (zm. w 1959 r.) oraz Anatol Wekstein (zm. w 1972 r.).

foto: Bernard Bookey

Dora幡e prace porz康kowe na cmentarzu by造 wykonywane m.in. na zlecenie Anatola Weksteina. W 1993 r. renowacj obiektu sfinansowa豉 Natalie Wolf. Na pocz徠ku lat 90. na cmentarz wr鏂i造 macewy z rozebranego Pomnika Wdzi璚zno軼i Armii Czerwonej.

Cmentarz jest otoczony ogrodzeniem z czerwonej ceg造 i p造t betonowych, z drewnian dwuskrzyd這w bram. Przy wej軼iu zachowa si ceglany budynek dawnego domu przedpogrzebowego, wzniesiony na planie prostok徠a o przybli穎nych wymiarach 4 x 5 m, z tablic upami皻niaj帷a fundator闚 na frontonie. W obr瑿ie cmentarza znajduje si oko這 200 nagrobk闚 w formie stel, obelisk闚, rze嬌 przedstawiaj帷ych pie z豉manego drzewa, w wi瘯szo軼i ustawionych wt鏎nie i niezwi您anych z miejscem w豉軼iwego poch闚ku. Zachowane nagrobki stanowi niewielki procent ich oryginalnej liczby.

Obiekt jest wpisany do rejestru zabytk闚 (wpis nr 875 A z 20.03.1992 r.). W wyniku restytucji mienia przedwojennych gmin 篡dowskich w豉軼icielem cmentarza jest Fundacja Ochrony Dziedzictwa 砰dowskiego. Klucze do bramy cmentarza znajduj si w Urz璠zie Miejskim w υwiczu (Stary Rynek 1, pok. 45, tel. 46 830 91 51).

Tekst: Krzysztof Bielawski
毒鏚這:
AGAD, Centralne W豉dze Wyznaniowe Kr鏊estwa Polskiego , sygn. 1713, Akta tycz帷e si gminy 篡dowskiej
w υwiczu w wojew鏚ztwie mazowieckim, k. 22-41.
A涅H, Zbi鏎 pami皻nik闚 砰d闚 Ocala造ch z Zag豉dy, sygn. 302/204, Anatol Weksztajn, k. 203.
A涅H, Wydzia Prezydium I Sekretariat Centralnego Komitetu 砰d闚 w Polsce, sygn. 303/I/135,
Prezydium. Akta organizacyjne, k. 130-146.
J. Podolska, Spacerownik 郵adami 砰d闚 Ziemi 鏚zkiej, 鏚 2010, s. 66-70.

Dane osobowe odczytane z cz窷ci zachowanych nagrobk闚 na cmentarzu 篡dowskim w υwiczu
Oprac. Krzysztof Bielawski, 2020.

Imi
Imi hebrajskie lub jidyszowe
Imi ojca
Nazwisko
Data 鄉ierci
Informacje dodatkowe
Given name
Hebrew name
Father's name
Surname
Date of death
Additional information
Ester
Cwi
09.12.1853
Odczyt daty niepewny
10.03.1856
Odczyt daty niepewny
Awraham
Icchak
03.09.1860
Data roczna niepewna
Emilia
Ester
Szlomo
Zyss (Sss)
06.10.1861
M捫 Cwi Hirsz
Icchak
Dawid
01.11.1868
Frejda Rachel
Mosze
04.04.1871
Ruwen
Izrael
01.09.1873 (?)
Ester
Cwi
09.05.1874
Gela Rachel
Jehuda Lejb
14.04.1874
Masza
Perec
27.05.1877
Chaim
Kalonimus
01.10.1881
Rajca
Szraga Fiszel
06.04.1882
Salomea
15.11.1885
Regina
03.12.1885
Aharon
Eliezer
Margulies
03.01.1888
Dow
Jehuda
Kruszy雟ki
29.08.1888
Awraham
Mosze Meir
Borowski (?)
25.11.1889
Nazwisko przypuszczalne, ustalone na podstawie JRI-Poland
Izrael Jakow
Pesach
1890
Odczyt daty niepewny
Mosze Chenich
Szmuel Josef
24.10.1892
Jochewed
Chaim
Szapiro
28.11.1893
Odczyt daty dziennej niepewny
Icchak
Mosze
1893
Masza
Kruszy雟ka
15.01.1894
Genendel
Efraim Fiszel
Dorembus (?)
30.08.1894
Nazwisko przypuszczalne, ustalone na podstawie JRI-Poland
Sara Rajzel
Beniamin Fiszel
31.101.1894
Mindel
Rafael
22.07.1894
Odczyt daty dziennej niepewny
Josef Beer
Josef Ber
Icchak
Rosendorn
03.08.1895
Awraham
Zew Wolf
10.02.1895
Eliezer Lipa
Pimsztejn
1896
Nachman
Cwi Hirsz
24.02.1896
Meir Jechiel
Mosze Aszer
23.03.1898
Alter
Szlomo
Z這ty (?)
03.04.1900
Nazwisko na podstawie JRI-Poland
Szaul Icchak
Natanel
01.11.1903
Frajdel
Awraham Jehuda
01.11.1903
Hynda Rywka
Hinda Riwka
Jehuda
Rosendorn
15.07.1905
Nazwisko panie雟kie: Szlachter. M捫: Josef Dow
Cwi
Izrael Pinkas
Buksztejn
08.02.1905
砰 3 lata
Jeszua (?)
Natan
Birencwejg
26.02.1906
Lea
Eli
25.12.1906
Mechel
Jehuda
10.02.1907
Ucze jesziwy
Chana Lea
Aharon
13.12.1909
Ojciec kohen
Rojza
Awraham
18.10.1909
Mirel
Menachem
Wekstein
14.07.1910
M捫 Jakow Aszer (?)
Hudes
Dawid
05.02.1912
Szaul Nosen
Azriel Cwi
18.07.1912
Heniek
Hirsz
Jakow
Bem
06.12.1914
Rachel Lea
Becalel
29.05.1914
Mordechaj Efraim
Dawid Cwi
31.07.1914
Odczyt daty dziennej niepewny
Chawa
Jakow
18.05.1915
Izrael Jakow
Meir
[...] adar 5676 (?)
Awraham
Domanowicz
06.09.1916 (?)
Z Kutna
Rachel
Lejb Wolf
01.05.1917
Josef
Izrael
Frydman
09.01.1917
Jakow Icchak
Isachar Dow
22.01.1917
Lea Necha
Lea Necha
Josef Dow
Jakubowska
12.05.1918
Nazwisko panie雟kie: Rozendorn. 砰豉 57 lat.
Leon
Lejb
Szalom Dawid
Jakubowski
04.10.1918
砰 23 lata
J.
Icchak
Icchak
Toru鎍zyk
05.09.1918
Szloma Asz[er]
Fiszel
16.03.1918 (?)
Miriam
Jechiel Alter
19.04.1918
Ojciec lewita
Tema
Jakow [...]
Kalmanowicz (?)
26.12.1918
Masza Brejna
Sz[...]
10.07.1921
Odczyt daty niepewny
Icek Dawid
Icchak Dawid
Naftali Hirsz
Miedzi雟ki
02.12.1934
砰 42 lata
Awraham Jakow
Szlomo Zelman
01.03.1934
砰 75 lat
Abram
Josek
Leszczy雟ki
[..].02.1940
Urodzony w υwiczu, zmar w Warszawie
Chana Hinda
Pera
27.012.1943
Nazwisko panie雟kie: Konopnicka. Zabita przez Niemc闚 w wieku 47 lat.
Aron
Fiszman
09.09.1944
Zabity przez Niemc闚
Helena
Wekstein Krajewska
10.06.1959
砰豉 85 lat
Anatol
Wekstein
1972
砰 100 lat
Szoel
Natan
Nagrobek symboliczny
Fraida
Nazwisko panie雟kie: Amszczonowska
Rywka Ma趾a
Amszczonowska
Nagrobek symboliczny
[...]ys豉w
[...]豉wski
Wekstein
Mordechaj
Szraga
Zmar 13 adar [...]
Jakow Mosze
Icchak
Jehuda
Szmuel
Dawid
Julian
Wekstein
Urodzony 01.07.1850, zmar 14 kislew 56[...]
Szloma
Nachum Zew
Stern
Rze幡ik rytualny i kontroler mi瘰a, zi耩 cadyka Nachuma Zewa Bornsztejna
Josef
Szlomo Jehuda
Bender
Sara Fejga
Naselewicz
M捫 Zelman
Rywka
Naftali (?)
Aharon
Macewa u篡ta do budowy Pomnika Wdzi璚zno軼i Armii Czerwonej
Efroim Baruch
Izrael Zew
Chaskiel Icek (?)
Jechezkiel Icchak
Awraham
Ejzenberg (?)
Nazwisko przypuszczalne, ustalone na podstawie JRI-Poland
Szejndel
Josef Awraham
Chaim
Awraham
Dzik
Zmar w miesi帷u adar
Nechemia
Icchak Lejb
Szames
Eleazar
Chaim
Szapiro
Baruch Bendet
Awraham [...]
Zmar 19 aw [...]
Mosze
Jedydia
Bencion
Lejbisz
Kohen
Sara Krejndel
Cwi
Zmar豉 podczas Szabatu. Ojciec lewita.
Rachel
Mordechaj
Dawid Hirsz
Szlomo Lejb
Zmar 22 elul 56[...]
Miraim Hinda
Zisa Blima
Szejndel Dwora (?)
Zmar豉 24 kislew [...]
Bejla [...]
Jehuda
Menachem Mendel
Meir Jechiel
Awraham Aba
Jehuda Lejbisz
Mendel
Jehoszua Menachem
Cwi Zew
Grynblat
Zmar 27 elul [...]
Rywka
Josef
Ojciec rzezak rytualny i kontroler koszerno軼i mi瘰a
Jechezkiel
Prywer (?)
Fejga Sara
Issachar
Icze
Bencion
Jakow
Ojciec rzezak rytualny i kontroler koszerno軼i mi瘰a
Rachil
Awraham
Chawa
Eliakim Gecel
Chaim Szalom
Mosze Dow
Lewita
Szloma Zalman
Efraim
Adel Ester
Awraham [...]
Menachem Mendel
Krasa
Icchak Jakow
Cmentarz 篡dowski w υwiczu w obiektywie Zbigniewa Nowaka
υwicz - kirkut macewy na cmentarzu 篡dowskim w υwiczu
nagrobek na cmentarzu 篡dowskim w υwiczu macewa z jeleniami 鈍iece na macewie
υwicz - macewy kirkut w υwiczu cmentarz 篡dowski w υwiczu
Poszukujemy wszelkich informacji o tym cmentarzu: jego historii, wygl康zie przed wojn i po jej zako鎍zeniu, procesie dewastacji, nagrobkach znajduj帷ych si poza cmentarzem.
Korespondentom gwarantujemy dyskrecj.
Teksty i zdj璚ia s chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materia堯w mo磧iwe wy陰cznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas