Kliknij, aby dodać stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas
KUTNO
Opis w trakcie aktualizacji

Cmeentarz żydowski w Kutnie położony jest na wzniesieniu pomiędzy ulicami: Sobieskiego, Zdrojową i Tarnowskiego. Nekropolia została założona w XVIII wieku. Trudno obliczyć ilość dokonanych tu pochówków, jednak najstarsi mieszkańcy Kutna pamiętają, że w latach przedwojennych były tu setki, a może tysiące nagrobków, a jeden z naszych rozmówców użył określenia "las macew". Zakładając, że pod koniec XIX wieku w Kutnie żyło prawie dziewięć tysięcy Żydów, można z całą pewnością stwierdzić, że był to duży cmentarz. Wśród nagrobków wyróżniał się ohel znanego rabina Trunka. Do jego grobu pielgrzymowali pobożni Żydzi, zanosząc prośby o zdrowie i powodzenie w życiu osobistym.

Szalom Asz tak opisywał kutnowski beit-kwarot: "Stary cmentarz położony jest na wzgórzu, a nagrobki ocienione są drzewami. Pod każdym drzewem jest nagrobek, pod każdym nagrobkiem śpi dusza, a wszystkie spoglądają w dół na miasteczko. Grób każdego rabina otoczony jest grobami członków jego gminy, tak że można liczyć pokolenia według grobów rabinów. Część imion zmarłych słyszy się jeszcze pośród żywych. Niektóre imiona zostały wyryte w kamieniu i drewnie miasteczka, w jego uliczkach i podwórkach: zaułek reb Jochanana, podwórze reb Moszego ... Cisza panuje na cmentarzu"

Cmentarz żydowski w Kutnie przed wojną
Zdjęcie wykonane na cmentarzu w Kutnie przed II wojną światową
(źródło: Księga Pamięci Kutna)

Podczas II wojny światowej naziści zniszczyli nekropolię. Kamienne nagrobki wyrwano i wykorzystano do utwardzania chodników, placów i podwórek domów, zajętych przez Niemców. Na cmentarzu miał powstać Pomnik Zwycięstwa III Rzeszy, jednak planów tych nie zrealizowano. Na terenie nekropolii grzebano Żydów, zmarłych lub zamordowanych w getcie. Cmentarz był także miejscem egzekucji ludności żydowskiej.

Cmentarz żydowski w Kutnie w 1947 roku
Cmentarz żydowski w Kutnie w 1947 roku.
Zdjęcie ze zbiorów Żydowskiego Instytutu Historycznego

Po wojnie nieliczni już kutnowscy Żydzi dokonali na cmentarzu pochówku przywiezionych z obozu w Chełmnie nad Nerem prochów swych bliskich. Odsłonięto wtedy pomnik ofiar Holocaustu. Była to stylizowana na macewę płyta z Gwiazdą Dawida w zwieńczeniu i napisem w językach hebrajskim i polskim: "Wieczna pamięć zamordowanym Żydom przez zbirów hitlerowskich, co spoczywają w bratniej mogile. Cześć Waszej pamięci!". Obelisk ten został jednak bardzo szybko zburzony przez "nieznanych sprawców". Jak wspomina jeden z mieszkańców Kutna w swym liście przesłanym do Żydowskiego Instytutu Historycznego, ostatni pogrzeb na kutnowskim cmentarzu miał miejsce w 1948 roku.

Później cmentarz stopniowo popadał w zapomnienie. Wybierano z niego żwir, w powstałe w ten sposób doły wrzucano śmieci. Mieszkańcy wypasali tu zwierzęta gospodarskie. Zdarzały się przypadki rozkopywania grobów w poszukiwaniu rzekomych kosztowności. Znikały też nieliczne zachowane nagrobki. Macewy lub ich potłuczone fragmenty przez wiele lat można było znaleźć w wielu punktach miasta, między innymi w murku na placu targowym czy w bruku ul. Sowińskiego.

W latach osiemdziesiątych, dzięki zaangażowaniu Andrzeja Urbaniaka, byłego dyrektora muzeum w Kutnie oraz członków Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej, zaczęto odzyskiwać i zabezpieczać żydowskie nagrobki. Andrzej Urbaniak w wypowiedzi opublikowanej na łamach "Głosu Porannego" tak wspominał ten czas: "Przywoziliśmy macewy z okolicznych podwórek, ulic, ogródków. Odzyskiwaliśmy każdą płytę, którą udało się wyrwać z ziemi lub muru, niejednokrotnie dając w zamian płyty zastępcze". W ciągu kilku lat zebrano kilkaset macew. Kutnowscy społecznicy wraz ze Związkiem Religijnym Wyznania Mojżeszowego planowali przeniesienie macew na teren cmentarza i urządzenie lapidarium wraz ze Ścianą Płaczu ze zniszczonych nagrobków. Z różnych względów plany te nie zostały sfinalizowane. Do dziś płyty nagrobne składowane są w magazynie Muzeum Regionalnego w Kutnie. Na cmentarzu wystawiono pomnik poświęcony pamięci Żydów z Kutna. Umieszczono na nim napisy w języku polskim i hebrajskim o treści: "Jest to miejsce spoczynku Żydów kutnowskich, osiadłych w mieście od początku XV wieku. Cmentarz zlokalizowany na pagórku powstał w 1793 roku. Żydzi byli tu chowani do marca 1943 roku. Prosimy o zachowanie powagi" .

Kutno - kirkut pomnik na cmentarzu żydowskim w Kutnie pozostałości cmetnarza żydowskiego w Kutnie

Dziś na cmentarnym wzgórzu można odnaleźć fragmenty poprzewracanych i zniszczonych nagrobków. Reporter "Gazety na Mazowszu" tak opisał to miejsce: "Zimą cmentarz zamienia się w tor saneczkowy, a latem jest obiektem zabaw sportowych, organizowanych przez zamieszkałe w pobliżu dzieci. Poza tym systematycznie odbywają się tam alkoholowe libacje. Obiektem agresji chuliganów padają tablice pamiątkowe poświęcone kutnowskim Żydom - oblewane farbą i pokrywane obraźliwymi napisami".


zdjęcia: Aleksander Schwarz
Kliknij tu, by obejrzeć film nakręcony na tym cmentarzu

strona główna cmentarze warto wiedzieć księga gości napisz do nas