Kliknij, aby doda stronę do ulubionych
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas
BIAΜBRZEGI

Cmentarz 篡dowski w Bia這brzegach jest po這穎ny w po逝dniowo-zachodniej cz窷ci miasta, przy obecnej ul. Rzemie郵niczej. Pierwotnie cmentarz by po這穎ny poza obszarem zabudowanym, na skraju lasu.

W 1857 r. bia這brzescy 砰dzi podj瘭i pr鏏 uniezale積ienia si od dozoru b騜niczego w Przytyku, gdzie chowali swoich zmar造ch. W tym czasie posiadali dzia趾 przeznaczon na cmentarz ("plac na kierkut"). Cmentarz powsta prawdopodobnie cztery lata p騧niej, po utworzeniu samodzielnego dozoru b騜niczego w Bia這brzegach. Na pocz徠ku XX w. cmentarz by ogrodzony.

Archiwalne zdj璚ie cmentarza 篡dowskiego w Bia這brzegach
Rodzina przy grobie Icchaka Bojmgartena na cmentarzu w Bia這brzegach. 毒od這: Bialobrzegi Jizkor Book
Podczas drugiej wojny 鈍iatowej na cmentarzu chowano cia豉 ofiar Zag豉dy, mi璠zy innymi oko這 120-200 os鏏 zabitych jesieni 1942 r. w trakcie deportacji do Treblinki. Pod koniec wojny Niemcy nakazali spalenie zw這k pogrzebanych w masowym grobie.

"畝ndarmi zabili najwi璚ej 砰d闚 na ul. S康owej. [...] Zabijali ich 瘸ndarmi niemieccy
i w豉sowcy. Trupy wywo穎no na kirkut, gdzie grzebali je Polacy. Widzia貫m, 瞠 przed ofensyw w styczniu 1945 roku, Niemcy ustawili namiot na kirkucie i palili zw這ki".
Fragment zeznania W. Miecznikowskiego przed Okr璕ow Komisj Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce

W tym czasie rozpocz窸a si dewastacja cmentarza, kontynuowana w kolejnych dekadach. Prawdopodobnie cz窷 terenu zaj窸a zabudowa miejska. W wyniku destrukcji wszelkie naziemne elementy cmentarza uleg造 zatarciu. W 2007 r. cz這nkowie Polskiej Unii Student闚 砰dowskich zebrali i pochowali ko軼i rozrzucone na powierzchni cmentarza.

Cz這nkowie Polskiej Unii Student闚 砰dowskich zbieraj ko軼i na cmentarzu 篡dowskim w Bia這brzegach
Cz這nkowie PUSZ zbieraj ko軼i na cmentarzu w Bia這brzegach. Fot. Aleksander Schwarz

W 2015 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa 砰dowskiego dzi瘯i funduszom przekazanym przez Morrisa i Arlene Goldfarb闚 z Nowego Jorku oraz US Commission for the Preservation of the America's Heritage Abroad ogrodzi豉 cmentarz betonowym murem, a w 2018 r. umie軼i豉 na bramie tablic upami皻niaj帷 miejscow spo貫czno嗆 篡dowsk.

W豉軼icielem cmentarza jest Fundacja Ochrony Dziedzictwa 砰dowskiego. Obiekt jest wpisany do wojew鏚zkiej ewidencji zabytk闚, nie figuruje w rejestrze zabytk闚 nieruchomych wojew鏚ztwa mazowieckiego.

Tekst: Krzysztof Bielawski
毒鏚這:
AGAD, Centralne W豉dze Wyznaniowe Kr鏊estwa Polskiego, sygn. 190/1528, Akta tycz帷e si okr璕u starozakonnych w Przytyku w guberni sandomierskiej.
Dean M., Pi徠kowski S., Bia這brzegi, [w:] Encyclopedia of Camps and Ghettos 1933-1945, t. 2, cz. A: Ghettos in German-Occupied Eastern Europe, red. M. Dean, Bloomington 2012.
Dymek A., Bia這brzegi, [w:] Wojew鏚ztwo mazowieckie. Cmentarze 篡dowskie. Weryfikacja zasobu wykonana przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, red. M. Rymkiewicz, I. Kosyl, [kps] Warszawa 2018.
F庶ara E., Gehenna ludno軼i 篡dowskiej, Warszawa 1983.
Penkalla A., Karta cmentarza nr 9374, [bmw] 1985.
Penkalla A., 砰dowskie 郵ady w wojew鏚ztwie kieleckim i radomskim, Radom 1992.
Rejestr miejsc i fakt闚 zbrodni pope軟ionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945: wojew鏚ztwo radomskie, Warszawa 1980.

Poszukujemy wszelkich informacji o tym cmentarzu: jego historii, wygl康zie przed wojn i po jej zako鎍zeniu, procesie dewastacji, nagrobkach znajduj帷ych si poza cmentarzem.
Korespondentom gwarantujemy dyskrecj.
Teksty i zdj璚ia s chronione prawem autorskim.
Wykorzystanie materia堯w mo磧iwe wy陰cznie po uzyskaniu pisemnej zgody Redakcji.
strona główna cmentarze warto wiedzie księga gości napisz do nas